Στις 30/12/2025 δημοσιεύθηκε ο Κανονισμός (ΕΕ) 2025/2645 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2025, με τον οποίο θεσπίζονται κανόνες σχετικά με τους όρους και τη διαδικασία χορήγησης υποχρεωτικών αδειών εκμετάλλευσης για δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας για τη διαχείριση κρίσεων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, και τροποποιείται ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 816/2006.
Η υποχρεωτική άδεια εκμετάλλευσης αποτελεί άδεια χρήσης εφεύρεσης προστατευόμενης από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας χωρίς τη συγκατάθεση του κατόχου δικαιώματος. Προβλέπεται ως λύση έσχατης ανάγκης, σε περίπτωση που δεν είναι εφικτές ή επαρκείς εθελοντικές συμφωνίες, σε συμμόρφωση με τη Συμφωνία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου (TRIPS).
Με τον νέο Κανονισμό επιδιώκεται να αντιμετωπιστούν κρίσεις με διασυνοριακές διαστάσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο προστασίας των εθνικών ρυθμίσεων για την υποχρεωτική αδειοδότηση, ώστε να μπορούν να λαμβάνονται μέτρα σε επίπεδο Ε.Ε για τη χορήγηση των εν λόγω αδειών.
Για να ενεργοποιηθεί η διαδικασία χορήγησης Ενωσιακής υποχρεωτικής άδειας εκμετάλλευσης ενός δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας πρέπει
α) να έχει προηγουμένως κηρυχθεί κατάσταση κρίσης ή έκτακτης ανάγκης στην ΕΕ (π.χ. υγειονομικές κρίσεις) από τα αρμόδια όργανα της ΕΕ,
β) η υποχρεωτική άδεια να χρησιμοποιείται μόνο σε περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται η χρήση προστατευόμενης εφεύρεσης για την προμήθεια συναφών με την κρίση προϊόντων στην Ένωση και
γ) να χορηγείται ως μέτρο έσχατης ανάγκης.
Η άδεια περιορίζεται χρονικά στη διάρκεια της κηρυχθείσας κρίσης ή έκτακτης ανάγκης. Εκδίδεται από την Ευρ. Επιτροπή υπό συγκεκριμένη διαδικασία και προϋποθέσεις και έχει ισχύ στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπορεί να χορηγηθεί για διπλώματα ευρεσιτεχνίας ή υποδείγματα χρησιμότητας και δημοσιευμένες αιτήσεις αυτών και για συμπληρωματικά πιστοποιητικά προστασίας. Προϊόντα που παρασκευάζονται βάσει της Ενωσιακής υποχρεωτικής άδειας εκμετάλλευσης απαγορεύεται να εξαχθούν εκτός ΕΕ. Για τη μη τήρηση των όρων της αδείας προβλέπεται η δυνατότητα επιβολής χρηματικής ποινής και προστίμου από την Ευρ. Επιτροπή στον κάτοχο άδειας εκμετάλλευσης και στον δικαιούχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας.
Το κείμενο του Κανονισμού (ΕΕ) 2025/2645 μπορεί να αναζητηθεί στον παρακάτω σύνδεσμο: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202502645 .
